|
KÖPEĞİN EVCİLLEŞMESİ

KÖPEĞİN EVCİLLEŞMESİ
Hayvanların kendi doğasından oldukça
farklı şekilde ve insanın arzu ettiği boyutlarda, yeni bir davranış
yapısı kazanması olarak tarif edebileceğimiz evcilleşmede binlerce yıl
süren bir seleksiyon söz konusu olmuştur.
Son araştırmalara göre köpek, insanın en eski ev hayvanıdır. İlk
olarak, köpekler Avrupa ve Yakın Doğu’da, daha sonra Amerika'da
evcilleştirilmiştir. Bonn yakınlarındaki Oberkassel kasabasında
bulunan bir köpeğin çene kemiği üzerinde yapılan incelemelerle ilk
evcil köpeğin ortalama 14.000 sene evvel yaşadığı anlaşılmıştır.
Böylece insanın en eski ev hayvanının köpek olduğu ortaya konmuştur.
Bazı kaynaklara göre kurtların evcilleşmeye başlaması İsrail'de MÖ
12.000 - 10.000, ülkemizde ise 7000 yıllarına uzanmaktadır.
Evcilleştirme büyük ihtimalle farklı zaman ve mekânlarda
gerçekleşmiştir. Böylece farklı köpek ırkları oluşmuş ve bunlar
arasında, insanın işine en çok yarayan köpekler tutulup, diğerleri
üretim dışı bırakılmıştır. Kurttan köpeğe geçiş, yine evcilleşmenin ve
insanlarla birlikte yaşamanın sonucu olarak ortaya çıkan ve binlerce
yıldır süregelen bir olaydır. Bu zaman içinde hayvanlar psiko-genetik
ve hattâ anatomik olarak da değişikliklere uğramışlardır.
   |
Kurda ait davranışların, köpekte %50 oranında değiştirildiği
iddia edilmektedir. Geriye kalan %50 oranındaki ortak davranış
biçimleri, çok uzun zamandan beri kurtlardan çok uzak yaşamasına
rağmen mevcuttur. Yapılan genetik müdahaleler ve çevresel
etkiler dolayısıyla köpekler, kurtlardan çok, insana yakışan ve
insanlardan bağımsız olarak yaşayamayan bir tür hâline
gelmişlerdir.
Evcilleşmenin temelinde, içgüdüleri kontrol edebilme yeteneği
vardır. Bir canlı (insan dahil) içgüdülerini ne denli kontrol
edebiliyorsa, o kadar evcildir. Beynin prefrontal bölgesi bu
yetenekten sorumludur ve bu bölge bakımından en gelişmiş canlı
insandır. Köpekte insan kadar olmasa da oldukça gelişmiştir.
Kediyle kıyaslanacak olursa, bu gelişim, köpekte daha fazladır.
Maymunda ise, bu bölge köpeğinkinden daha büyüktür, ancak
büyüklük tek başına yetmemekte, bu alanın kullanılma oranı da
önem taşımaktadır. Bu alan kullanıldıkça snapslar arasında
bağlantılar gelişmekte ve kontrol yeteneği artmaktadır. Bu
bakımdan köpeklerin, içgüdülerine daha hâkim hayvanlar olduğu
söylenebilir. Zaten maymunun evcil olmadığını herkes bilir.
Kavram kargaşası olmasın diye açıklamakta yarar var; maymun
gibi, insanla anlaşan her hayvan evcil değildir, bunlar
ehlileştirilmiş olan, yabanî hayvanlardır. Evcilleştirme ile
ehlileştirme farklı kavramlardır. Evcil bir hayvanın doğan
yavruları da evcildir, oysa ehli olan yabanî bir hayvanın
yavrusu da yabanî doğar ve bizimle anlaşabilmesi için
ehlileştirilmesi gerekir. |
|